Depresja

  1. JAK ODRÓŻNIĆ DEPRESJĘ OD CHANDRY?

Depresja to stan „chorobliwie” obniżonego nastroju. Ale jak odróżnić depresję od zwykłego smutku, czy „chandry”?

Chandra czy smutek zazwyczaj trwają krócej i ustępują samoistnie. Depresja natomiast rzadko mija bez leczenia i zazwyczaj utrzymuje się przez wiele tygodni (lub miesięcy). Kolejna ważna różnica dotyczy wpływu obniżonego nastroju na codzienne życie zawodowe i rodzinne danej osoby. Smutek nie umożliwia wykonywania pracy zawodowej, zaś depresja może.

Jesli zastanawiasz się, czy masz jeszcze chandrę, czy może już depresję, przeczytaj poniżej, jak się je rozróżnia z perspektywy poszczególnych objawów depresji

CZAS TRWANIA SMUTKUw międzynarodowej klasyfikacji chorób i zaburzeń psychicznych przyjęto minimalny okres dwóch tygodni utrzymywania się obniżonego nastroju, przez jaki powinien utrzymywać się obniżony nastrój, aby rozważać, czy nie wynika ono z depresji.  Zazwyczaj jednak chandra trwa krótko tj. godziny lub dni, zaś depresja – tygodnie lub miesiące.

NASILENIE OBJAWÓW SMUTKU– w przypadku „chandry” nasilenie smutku jest niewielkie lub umiarkowane. Mając „chandrę” można czuć się zniechęconym do wykonywania różnych czynności. Jednak wykonanie tych czynności nadal pozostaje możliwe. Cierpiąc na depresję trudno mobilizować się do działania, pracy zawodowej, czynności dnia codziennego. Czasem dla osoby chorej na depresję te zwykłe codzienne czynności stają się niewykonalne.

POCZUCIE CHOROBY– osoba cierpiąca na przejściowe obniżenie nastroju nie czuje się chora. Najczęściej potrafi powiązać, jakie wydarzenia wpłynęły na to, że zaczęła odczuwać smutek. Kobiety czasem potrafią przypisać objawy smutku czy rozdrażnienia charakterystycznym fazom cyklu miesiączkowego. Zaś osoba cierpiąca na depresję czuje się chora, niewydolna psychofizycznie i nie potrafi domyślić się przyczyny swojego stanu.

CODZIENNA AKTYWNOŚĆ– chandra nie uniemożliwia całkowicie funkcjonowania społecznego lub zawodowego (czasem wymaga tzw. „większego zmobilizowania się do działania”). Depresja natomiast może całkiem uniemożliwiać pracę lub wykonywanie czynności domowych. W prostym skriningu występowania depresji pomocne mogą być kwestionariusze diagnostyczne, jak na przykład Kwestionariusz Depresji Becka Patrz dalej

2. OBJAWY DEPRESJI:

Poniżej przedstawiono objawy epizodu depresyjnego , czyli takiegorodzaju depresji, którą psychiatrzy traktują jako chorobę biologiczną, znajdującą odzwierciedlenie w objawach ze strony psychiki ( kryteria wg klasyfikacji ICD-10).

 OBJAWY PODSTAWOWE  OBJAWY DODATKOWE
  • obniżenie nastroju
  •  utrata zainteresowań i  zdolności do radowania się
  •  utrata energii, męczliwość, obniżenia aktywności

Minimum dwie z trzech kategorii objawów, które są obecne przez minimum 2 tygodni

  • pogorszenie koncentracji
  • utrata poczucia własnej wartości
  • poczucie winy
  • czarne widzenie przyszłości
  • myśli, próby samobójcze
  • zaburzenia snu
  • zaburzenia łaknienia

Mimo, że objawy lęku nie są bezwzględnie konieczne dla rozpoznania  epizodu depresyjnego, jednak bardzo często lęk towarzyszy depresji lub bywa jej zwiastunem.

3. A CO WŁAŚCIWIE ODCZUWA OSOBA CHORA NA DEPRESJĘ? :

  • Nastrój: smutek, beznadziejność, apatia, drażliwość, czasem „ bolesne znieczulenie”
  • Energia: zmęczenie, uczucie ciężkości w kończynach.  Poczucie wyczerpania.
  • Dolegliwości z zakresu ciała:  ból, obniżone łaknienie, spadek libido
  • Lęk: silne napięcie, poczucie „ bycia na krawędzi”, niemożność odprężenia się, napięcie fizyczne.
  • Zaburzenia poznawcze: pogorszenie pamięci, koncentracji uwagi, spowolnienie.

4. PODZIAŁ DEPRESJI ZE WZGLĘDU NA NASILENIE OBJAWÓW:

Depresja (w rozumieniu epizodu depresyjnego) może przybierać nasilenie lekkie, umiarkowane i ciężkie. Przeczytanie poniższego podziału może pomóc Ci określić, czy stan depresyjny, który odczuwasz można leczyć ambulatoryjnie, czy też wymaga wizyty w szpitalu.

LEKKI EPIZOD DEPRESJI- występują tylko niektóre objawy depresji. Te które są obserwowane występują w nasileniu lekkim lub umiarkowanym. Praca i codzienne funkcjonowanie bywają utrudnione, ale nie  są całkowicie niemożliwe.

UMIARKOWANY EPIZOD DEPRESJI- objawy depresyjne są umiarkowanie nasilone, może być ich więcej w sensie ilościowym. Praca i obowiązki domowe wykonywane są z bardzo wyraźnym trudem. Często wymaga odsunięcia od obowiązków zawodowych poprzez orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy.

CIĘŻKI EPIZOD DEPRESJI- występują wszystkie podstawowe objawy depresji. Większość objawów spośród tych objawów występuje w znacznym nasileniu. Mogą pojawić się urojenia depresyjne oraz/ lub myśli czy tendencje samobójcze. Wykonywanie obowiązków zawodowych i domowych staje się niemożliwa poza bardzo drobnymi czynnościami. Wymaga leczenia w trybie szpitalnym.

5.RODZAJE DEPRESJI Z UWZGLĘDNIENIEM CHARAKTERYSTYCZNYCH CECH OBJAWÓW DEPRESYJNYCH:

DEPRESJA SEZONOWA: charakteryzuje się lekkim lub umiarkowanym nasileniem objawów depresyjnych, znacznym obniżeniem aktywności, „ociężałością” oraz wzmożonym „głodem węglowodanów”. Trwa od kilku tyg. do kilku miesięcy. Często łączy się z niedoborem witaminy D3. W leczeniu znajdują zastosowanie leki przeciwdepresyjne oraz fototerapię z wykorzystaniem światła o natężeniu 2500 luksów, suplementacja witaminowa. DYSTYMIA: to rodzaj depresji o niewielkim nasileniu, ale długotrwałym (co najmniej dwuletnim) przebiegu. W przebiegu dystymii obserwuje się zmniejszenie energii lub aktywności, trudności z zasypianiem lub spłycenie snu, płaczliwość, trudności z koncentracją uwagi, poczucie niedostosowania oraz małej wiary we własne możliwości.

DEPRESJA MASKOWANA: to rodzaj depresji, w której na pierwszym planie nie obserwuje się różnego rodzaju dolegliwości cielesne, które stanowią ekwiwalenty depresji  ( „ tzw. maski depresyjne”). Mogą to być dolegliwości bólowe, objawy wegetatywne ( biegunki, zaparcia, napady kołatania serca). Depresję mogą maskować także róźne kompulsywne działania, które mają powodować poprawę nastroju. czasem  czy uzależnień behawioralnych (od seksu, od hazardu, od zakupów itp.)

DEPRESJA SOMATOGENNA (NA PODŁOŻU SOMATYCZNYM): to depresja, która rozwija się w przebiegu innej choroby somatycznej. Objawy depresji somatogennej często bywają mało charakterystyczne i nietypowe, przypominają zespół przewlekłego zmęczenia.

Objawy depresyjne najczęściej towarzyszą chorobom endokrynologicznym (takim jak nadczynność/ niedoczynność tarczycy, nadczynność/niedoczynność nadnerczy), chorobom kardiologicznym, poważnym infekcjom, przewlekłym zatruciom, niedoborom witaminowym (np. witaminy D3). Terapia depresji na tle somatycznym, zaczyna się od wyeliminowania objawów choroby ciała, która swoimi objawmi przypominała depresję.

DEPRESJA W PRZEBIEGU CHOROBY AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ (CHAD)– to szczególny rodzaj choroby, w której naprzemiennie pojawiają się okresy podwyższonego nastroju (z nadmierną aktywnością, drażliwością, wesołkowatością, podwyższonym popędem seksualnym) oraz okresuy obniżonego nastroju. Depresja w przebiegu CHAD utrzymuje się przez wiele tygodni lub miesięcy. Charakteryzuje się zmniejszoną aktywnością, apatią, anergią, czasem bardzo silnym lękiem i bezsennością.

REAKCJA ADAPTACYJNA: to stan obniżonego nastroju, który rozwinął się w odpowiedzi na trudne wydarzenia życiowe (wydarzenia te przekraczają możliwości radzenia sobie stosowane dotychczas przez daną osobę).

REAKCJA ŻAŁOBY– to fizjologiczne obniżenie nastroju po śmierci bliskiej osoby (lub radykalnej zmianie sytuacji życiowej). Reakcja żałoby cechuje się przeżywaniem poczucia pustki, opuszczenia i straty. Smutek połączony jest z myślami o zmarłym. Poczucie własnej wartości osoby przeżywającej żałobę jest zachowane, zaś depresyjne poczucie winy także dotyczy osoby zmarłej (np. zbyt mało czasu jej poświeciłam, gdy chorowała).

Kiedyś osoby doświadczające smutku z powodu straty bliskiej osoby, były traktowane z uważnością i szacunkiem. Od otoczenia otrzymywały „taryfę ulgową” na powrót do pełnej formy psychicznej. Obecnie zarówno my, jak i nasi pracodawcy  oczekujemy, że kilka tygodni po śmierci kogoś bliskiego będziemy zdolni do pracy i wykonywania codziennych obowiązków. Leczenie depresji występującej w przebiegu reakcji żałoby stało się kontrowersyjnym wymogiem współczesnej kultury.

6. LECZENIE DEPRESJI

Jeśli już podejrzewasz, że możesz cierpieć na depresję, pewnie zastanawiasz się jakie leczenie będzie dla Ciebie odpowiednie. Nie wiesz czy udać się do psychologa, psychoterapeuty, psychiatry, a może coraz modniejszego coacha?

Wszyscy wymienieni specjaliści mogą oferować pomoc dotyczącą poprawy samopoczucia psychicznego, przywrócenia równowagi psychicznej i uzyskania optymalnej jakości życia. Osoba cierpiąca z powodu depresji zazwyczaj nie wie od czego zacząć. Zastanawia się, czy jej stan kwalifikuje ją do wizyty u psychiatry czy raczej innego profesjonalisty z zakresu szeroko rozumianego rozwoju osobistego.

Warto podkreślić, że psychiatra, to osoba z wykształceniem medycznym. Psychiatra diagnozuje przyczyny depresji, nasilenie stanu depresyjnego oraz dostosowuje formy dalszej pomocy. Zatem jeśli nie wiesz od jakiego „specjalisty od psychiki zacząć”, warto zgłosić się na diagnozę do psychiatry. On oceni czy depresja łączy się z inną „chorobą ciała” oraz „dopasuje” dostępne formy pomocy do Twojego stanu. Zdecyduje też czy poradzisz sobie ze swoim stanem będąc w domu, czy potrzebny będzie pobyt w oddziale terapeutycznym.

Z badań naukowych wynika, że w leczeniu stanów depresyjnych o lekkim nasileniu, metodę z wyboru stanowi psychoterapia. Stany depresyjne, których nasilenie jest niewielkie ( tj. tak jak opisane wcześniej lekkie lub umiarkowane)  często zależą od różnych, szeroko rozumianych problemów psychologicznych. Mogą wynikać z tzw. problemów osobowościowych, przewlekłej sytuacji stresowej, kłopotów życiowych, doświadczania różnego rodzaju strat czy problemów w związkach partnerskich.

Wybierając psychoterapeutę warto kierować się jego wszechstronnością tj. zwracać uwagę czy oferuje jedynie jeden rodzja psychoterapii (np. jedynie terapię określonego nurtu).

Jeśli czujesz, że Twój stan jest „ewidentnie kryzysowy”, a nie planujesz wieloletniej psychoterapii, wtedy warto udać siędo osoby, która udziela interwencyjnych porad psychologicznych. Warto, żeby taki psychoterapeuta wykorzystywał metody interwencji kryzysowej lub stosował psychoterapię krótkoterminową. Właśnie takie metody pomocy bywają najbardziej skuteczne w przypadku występowania objawów depresyjnych.

Terapia długoterminowa (w ujęciu psychodynamicznym czy psychoanalitycznym) jest skierowana dla osób, doświadczających utrwalonych problemów osobowościowych, które chcą intensywnie pracować nad modyfikacją swoich schematów reagowania i stosowanych mechanizmów obronnych. Poprawa w zakresie nastroju, w terapii długoterminowej odczuwalna jest dopiero po wielu miesiącach lub latach. W przebiegu tego rodzaju terapii, często obserwuje się przejściowe pogorszenie nastroju.

Metody coachingu nie są przeznaczone dla osób z depresją !!! Zatem należy najpierw depresję wyleczyć, a dopiero w następnej kolejności zająć się planowaniem rozwojem osobistego i  podejmowaniem kluczowych decyzji osobistych czy zawodowych.

Farmakoterapia depresji – w przypadku depresji o umiarkowanym i ciężkim nasileniu niezbędne jest stosowanie leków przeciwdepresyjnych. W szczególnie ciężkich przypadkach depresji, kiedy pojawiają się myśli i tendencje samobójcze, konieczne może okazać się leczenie szpitalne i codzienny kontakt z lekarzem psychiatrą majacy na w celu dobór najwłaściwszych metod farmakoterapii.

7.FARMAKOTERAPIA DEPRESJI

Leki przeciwdepresyjne rzadko stosuje się u pacjentów z lekkim nasileniem objawów depresyjnych. W przypadku stanów depresyjnych o niewielkim nasileniu metodę z wyboru stanowi psychoterapia  PATRZ: Leczenie depresji.

Jednak w przypadku osób z umiarkowanym lub ciężkim nasileniem objawów depresyjnych- zazwyczaj nie da się uzyskać poprawy bez zastosowania odpowiednich leków. Współczesne leki przeciwdepresyjne rzadko powodują istotne objawy niepożądane. Jednak warto wziąć pod uwagę, że przejściowe niewielkie skutki uboczne stanowią raczej regułę, niż wyjątek  w trakcie pierwszych dni (maksymalnie dwóch tygodni) leczenia.  Najczęści polegają na przemijającym nasileniu niepokoju lub bezsenności, uczucia nadmiernej senności w ciągu dnia, objawów dyspeptycznych (nudności, braku łaknienia) czy zaburzeń funkcji seksualnych.

Warto zdawaćsobie sprawę, że najbardziej przykre skutki uboczne występują głównie w pierwszych dnaich leczenia, a potem ustępują. Jeśli utrzymują się dłużej, wtedy warto sygnalizować je lekarzowi prowadzącemu, który zmodyfikuje dawkę leków lub zmieni preparat na inny. Nie warto przerywaćleczenia z powodu objawów ubocznych, gdyż najczęściej prowadzi to do nawrotu objawów „niedoleczonego epizodu  depresyjnego”. Warto zatem zgłaszać objawy niepożądane terapii i wspólnie z lekarzem poszukiwać rozwiązań prowadzących do ich ustąpienia.

8. CZY LEKI PRZECIWDEPRESYJNE ZMIENIAJĄ OSOBOWOŚĆ?

Pacjenci, którzy nigdy wcześniej nie stosowali leków przeciwdepresyjnych i doświadczają depresji po raz pierwszy często obawiają się , że takie leki mogą uzależniać lub zmienią ich osobowość na zupełnie inną. Nie ma żadnych danych, ze leki przeciwdepresyjne wpływają na istotne zmiany w strukturze osobowości. Prawdą jest, że osoba, która przez lata cierpiała z powodu depresji „podprogowej” przejawiającej się przewlekłym zmęczeniem, „ marudzeniem”, widzeniem zawsze „pustej połowy szklanki”, unikaniem imprez towarzyskich i lękowym nastawieniem do świata, po zastosowaniu leków przeciwdepresyjnych może stać się spokojniejsza, „ mniej marudna”, bardziej zainteresowana światem i ludźmi. Jednak nie będzie to zmiana diametralna jak w przypadku Dr Jekylla i Mr Hyde’a. Leki nie zmienią takiej osoby w kogoś innego, ale spowodują regulację neuroprzekaźnictwa dotyczącego obwodów mózgu odpowiedzialnych za zdolność do odczuwania przyjemności czy gotowości do lękowego reagowania. Gdyby natomiast lek przeciwdepresyjny zastosowała osoba zdrowa- nic nie zmienia się w jej zachowaniu lub przeżywaniu.  Więcej na temat  ew. zmian niektórych uwarunkowań temperamentalnych  pod wpływem leków przeciwdepresyjnych w artykule „Farmakologiczne leczenie zaburzeń osobowości” PATRZ artykuł pt „Leczenie farmakologiczne zaburzeń osobowości” w zakładce Artykuły i wywiady

9. CZY LEKI PRZECIWDEPRESYJNE UZALEŻNIAJĄ?

Nie i jeszcze raz nie !!! Leki przeciwdepresyjne nie uzależniają, mimo, że często poza działaniem przeciwdepresyjnym, wykazują też efekt przeciwlękowy (tak jak uzależniające benzodiazepiny). Uzależnienie to potrzeba stałego zażywania danej substancji, często łącząca się z koniecznością zwiększania dawki tej substancji z powodu pojawienia się zjawiska tolerancji. W tym rozumieniu leki przeciwdepresyjne nie uzależniają, gdyż nie powodują wykształcenia zjawiska tolerancji oraz konieczności zwiększania dawki po kilku- kilkunastu tygodniach. Warto jednak w tym miejscu podkreślić, że kuracja lekiem przeciwdepresyjnym trwa co najmniej 6 miesięcy od momentu uzyskania remisji objawów. Zaś wcześniejsze odstawienie leku, może skutkować nawrotem „niedoleczonego” epizodu depresji.

10. REHABILITACJA PO „OSTREJ DEPRESJI”, czyli  CO PO DEPRESJI?

Czas  „wycofywania się objawów depresji” w przebiegu leczenia farmakologicznego dobrze jest wykorzystać na zadbanie o higienę psychiczną  i wprowadzanie nawyków dbałości o codzienne odnawianie życiowej energii.

Dobrze jest wykorzystać „zjawienie się depresji” jako sygnału do  wprowadzenia w Twoim dotychczasowym życiu zmian „na lepsze”. Depresja może wskazywać na to, że coś w Twoim życiu robiłeś wbrew sobie lub nadmiernie eksploatowałeś swoje zasoby, nie dbając o odnawianie życiowej energii.

CZAS REHABILITACJI PO DEPRESJI dobrze jest wykorzystać na zmianę  Twojego życia na bardziej zgodne z Twoimi przekonaniami. To czas zadbania o siebie, zwracania  uwagi na różne drobne przyjemności i celebrowanie zwykłych codziennych spraw. To czas swoistej rehabilitacji. Po tym etapie  przyjdzie pora na zmniejszenie wymagań wobec siebie lub odwrotnie- na rozwój swojego potencjału. Ale rozwój w Twoim wymarzonym kierunku, a nie w takim, w którym płynąłeś z przyzwyczajenia lub z konieczności życiowej. Po „fazie rehabilitacji depresji” warto skorzystać z psychoterapii, która pomoże uporządkować Ci „mętlik emocjonalny”. Pomoże też zanalizować przyczyny, z powodu których doszło do rozwoju depresji i zrozumieć co można zmienić, żeby depresja więcej nie nawracała. Stan „ostrych objawów depresyjnych” rzadko umożliwia pełny udział w procesie terapeutycznym. Dlatego z psychoterapią warto poczekać aż „krytyczna faza depresji” zmniejszy się.

Zatem pamiętaj, każda depresja kiedyś mija. Zjawiła się po to, aby Twoje życie zmieniło się dzięki niej na lepsze…. Jednak treścią możesz wypełnić je tylko Ty sam 🙂

Copyright dr n. med. Justyna Holka-Pokorska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *