Obsesyjne myśli i czynności natrętne

CO TO SĄ OBSESJE?… czyli O OBSESYJNYCH MYŚLACH

Obsesje to natrętne myśli, wyobrażenia lub impulsy, które uporczywie nawracają. Według klasyfikacji zaburzeń psychicznych (ICD-10) charakterystyczną cechą obsesyjnych myśli jest to, że próby jakiegokolwiek „zatrzymania ich biegu” zazwyczaj pozostają bezskuteczne.

Obsesje przeżywane są jako niezgodne z „prawdziwym ja” danej osoby. Wywołują duże cierpienie i przykrość. W treściach obsesyjnych myśli najczęściej pojawiają się tematy kontroli lub braku kontroli nad agresją oraz „nieakceptowane” wątki seksualne. Obsesje mogą także dotyczyć różnych absurdalnych tematów, które osobie „nimi ogarniętej” często wydają się po prostu bezsensowne.

CO TO SĄ NATRĘCTWA?… czyli O NATRĘTNYCH CZYNNOŚCIACH

Obsesyjne czynności (często nazywane rytuałami, a kiedyś nerwicą natręctw) to powtarzające się działania, które nie służą żadnemu konkretnemu celowi. Natręctwa nie prowadzą do żadnych konkretnych rozwiązań i zazwyczaj wydają się całkowicie bezproduktywne. Z punktu widzenia pacjenta, przeznaczeniem natręctw jest redukcja napięcia lub zmniejszenie lęku. Natrętne czynności mają także chronić otoczenie pacjenta (lub samego pacjenta) przed realizacją jego agresywnych lub seksualnych  impulsów wobec innych. Osoby doświadczające natręctw, często postrzegają je, jako działania, zapobiegające (wysoce nieprawdopodobnym wydarzeniom), dotyczącym wyrządzenia krzywdy sobie lub innym.

Elementy obsesyjnych myśli, czy jednostkowe natrętne czynności (np. liczenie przejeżdżających samochodów, sprawdzanie czy zakręcono gaz lub wyłączono żelazko) występują u wielu „zdrowych” osób.

Aby obsesje i kompulsje zostały zakwalifikowane jako zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, wtedy muszą występować przez większość dni przez okres > dwóch tygodni; przeszkadzać w codziennych czynnościach oraz powodować u pacjenta poczucie cierpienia.

Z praktyki klinicznej wynika, że zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD) najczęściej charakteryzująsię przewlekłym przebiegiem oraz tendencją do nawrotów (zwłaszcza w sytuacjach stresujących). Badania epidemiologiczne wskazują, że jedynie u 25% osób dotkniętych natręctwami, objawy natrętne całkowicie ustępują. Nawet jeśli leczenie farmakologiczne przynosi poprawę, to u osób z objawami obsesyjno-kompulsyjnymi, utrzymują się często słabiej wyrażone objawy obsesyjne, które odpowiadają kryteriom tzw. osobowości anankastycznej PATRZ DALEJ.

LECZENIE ZABURZEŃ OBSESYJNO-KOMPULSYJNYCH:

Spośród wszystkich zaburzeń lękowych, to dla zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych najszerzej udowodniono związki tych objawów ze zmianami zarówno funkcji jak i struktury niektórych obszarów ośrodkowego układu nerwowego. Zmiany te dotyczą płatów czołowych mózgu, przedniej części zakrętu obręczy, jąder podkorowych oraz układu limbicznego.

Co z tego wynika dla osób cierpiących z powodu objawów obsesyjnych?

Nasilenie zmian strukturalnych mózgu wpływa na skuteczność terapii objawów natręctw. Czyli im większe zmiany struktur mózgowych, tym trudniej uzyskać poprawę w przebiegu psychoterapii. Biorąc pod uwagę metody farmakologicznych, im większe zmiany struktur mózgu występują u danej osoby, tym wyższe dawki leków trzeba zastosować, aby uzyskać poprawę objawową.

Spośród wszystkich metod pomocy osobom cierpiącym z powodu OCD, największy efekt przynosi psychoterapia indywidualna oraz leki o profilu przeciwdepresyjno – przeciwlękowym. W schorzeniu tym zastosowanie znalazły takie same preparaty, jak stosuje się w leczeniu depresji. Jednak w przypadku OCD, stosuje się znacznie wyższe dawki leków  (2 lub 3 krotnie wyższe), niż znajdują zastosowanie się w terapii depresji. Dodatkowo zauważalne efekty leczenia obserwowane są dopiero po 8-12 tygodniach, a nie jak w przypadku depresji po 4-6 tygodnich.

W terapii OCD najczęściej stosuje się preparaty z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (patrz wykres poniżej) oraz klomipraminę. W lekoopornych przypadkach tych zaburzeń wykorzystuje się różnorodne metody potencjalizacji dotychczasowej  terapii np. z zastosowaniem niektórych neuroleptyków lub leków normotymicznych.

OSOBOWOŚĆ ANANKASTYCZNA

Szczególny rodzaj dysfunkcji, w którym występują zarówno objawy obsesyjne jak i kompulsyjne, stanowi osobowość obsesyjno-kompulsyjna (w polskim piśmiennictwie specjalistycznym nazywana osobowością anankastyczną). W tym przypadku, objawy obsesyjne stanowią trwały, uporczywy rys „charakteru” danej osoby, a nie zaburzenie o wyraźnym początku (jak w nerwicy natręctw).

Według klasyfikacji ICD-10 w przypadku osobowości anankastycznej (OA) wyraźną cechą danej osoby jest perfekcjonizm, nawracające wątpliwości oraz nadmierna ostrożność. Często występuje także nadmierna sumienność, skrupulatność oraz pedanteria. Te cechy mogą łączyć się z pewną „sztywnością” i uporem, który utrudnia wykonywanie wielu zadań. W funkcjonowaniu interpersonalnym osób z osobowością anankastyczną występują mechanizmy racjonalizacji takiej „sztywności” postępowania. Z perspektywy  „świata anankasty”, inni ludzie z otoczenia mają podporządkowywać się „usztywnionym” sposobom działania pacjenta. W przypadku odmowy za strony otoczenia, osoby anankastyczne reagują złością i agresją, lub odczuwają bardzo silny lęk.

U osób z osobowością anankastyczną, w sytuacjach silnego stresu, często obserwuje się nasilenie objawów obsesyjnych. Wtedy może dochodzić u nich do rozwoju zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, które wymaga leczenia farmakologicznego.

Rozpoznanie osobowości anankastycznej stanowi wskazanie do psychoterapii długoterminowej. Jednak w przypadku występowania u osób z OA objawów depresji, lęku lub uporczywych natręctw, można stosować u nich leki przeciwdepresyjno-przeciwlękowe.  U takich osób, w wyniku leczenia farmakologicznego często „niejako przy okazji farmakoterapii” obserwuje się wyraźną redukcję utrwalonych od wielu lat objawów obsesyjności w myśleniu i „sztywnosci” w zachowaniu.

Z drugiej strony, jeśli objawy obsesyjne i kompulsje mają uporczywy i / lub nawracający charakter, wtedy często trudno je odróżnić od zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.

SPEKTRUM ZABURZEŃ OBSESYJNO-KOMPULSYJNYCH

W związku z tym, że w wielu zaburzeniach psychicznych obserwuje się objawy obsesyjne, dla uwspólnienia chorób, w których występują takie objawy,  stworzono pojęcie  ‘Spektrum zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych’. Do tego spektrum zaliczono objawy obsesyjne występujące w zaburzeniach odżywania się (obsesyjne rozmyślanie na temat kontroli przyjmowanych kalorii), w zaburzeniach hipochondrycznych (obsesyjne rozmyślanie o istnieniu niezdiagnozowanej przez lekarzy choroby cielesnej) oraz w zaburzeniu dysmorficznym (obsesyjne rozmyślanie na temat defektów wyglądu zewnętrznego i ew. konieczności jego korekty).

Jeśli myśli obsesyjne przeszkadzają Ci w codziennym życiu, powodują, że się zamartwiasz, nie radzisz sobie w pracy, nie kończysz zadań lub cierpi Twoje życie rodzinne, nie zwlekaj ze skorzystaniem z pomocy. Jeśli  terapia nie spowoduje całkowitego wyleczenia, to na pewno złagodzi objawy i pomoże Ci odzyskać kontrole nad Twoim życiem 🙂

 

COPYRIGHT: dr n. med. Justyna Holka-Pokorska 2015

 

2 myśli nt. „Obsesyjne myśli i czynności natrętne

  1. mateusz

    Dziękuję, nawet Pani nie wie, jak bardzo artykuł mi pomógł. Przez wiele lat myślałem, że mój największy problem to poczucie własnej wartości, kompleksy, lęk społeczny, ale teraz jasno widzę, że to przede wszystkim OCD, którego nabawiłem się po drodze, i które tak bardzo ograniczyło moje życie.
    Od razu też poczułem się bardziej „normalny”, bo jasno zobaczyłem, co jest moim problemem i co stoi za kulisami moich obecnych zmagań.
    Pozdrawiam serdecznie i anonimowo

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *