Reakcja na ostry i przewlekły stres

W przypadku wyjątkowo trudnych okoliczności życiowych, poziom obciążenia stresem może okazać się zbyt duży w stosunku do możliwości adaptacyjnych danej osoby. Wtedy „zwykła reakcja na stres” staje się formą zaburzeń psychicznych, które mogą manifestować się bardzo różnymi objawami psychicznymi. „Chorobliwa” reakcja na stres może pojawić się także w przypadku zmiany szeroko rozumianych warunków życiowych na znacznie trudniejsze, bardziej przykre czy trudne do zaakceptowania.

Objawy ostrej lub przewlekłej reakcji na stres bywają bardzo zróżnicowane. Mogą manifestować się zarówno obniżonym nastrojem, lękiem, złością, rozpaczą czy pobudzeniem  psycho-ruchowym. W skrajnych sytuacjach mogą pojawiać się objawy „wyłączenia”, niepełnego kontaktu z otoczeniem, czy nawet stuporu (osłupienia).

JAK MOŻE PRZEBIEGAĆ „CHOROBLIWA” REAKCJA NA STRES:

  1. OSTRA REAKCJA NA STRES

OSTRA REAKCJA NA STRES-pojawia się w ciągu kilku minut od stresującego wydarzenia i może utrzymywać sieprzez kilka dni. Początkowo manifestuje się najczęściej oszołomieniem (w krańcowych przypadkach dezorientacją czy trudnościami z interpretacją bodźców z otoczenia). W miarę upływu czasu od wydarzenia stresowego, na pierwszy plan wysuwają się objawy lękowe, obniżony nastrój, drażliwość czy pobudzenie psycho-ruchowe.

Często ostra reakcja na stres przybiera obraz „niezwykle barwny i niestandardowy”. Zdarza się, że reakcje i zachowanie danej osoby bardzo odbiegają od jej dotychczasowych sposobów reagowania i zachowania. Jednak takei objawy zazwyczaj przemijają samoistnie i nie wymagają szczególnej terapii. W sytuacji, gdy trudno jest ocenić nasilenie objawów, będących pochodną stresu, to trudno prognozowaćna temat ich dalszego przebiegu. Warto wtedy pilnie skontaktować się z psychiatrą. Taka wizyta ma na celu głównie ocenę ryzyka samobójczego oraz rokowanie co do kierunku dalszego przebiegu objawów psychopatologicznych.

  1. PRZEWLEKŁA REAKCJA NA STRES:

PRZEWLEKŁA REAKCJA NA STRES- to zespół objawów rozwijających się w przypadkach, w których stresujące wydarzenia przewlekają się lub wielokrotnie ponownie nawracają. Dotyczy to najczęściej konfliktowych relacji, doświadczania przemocy psychicznej lub fizycznej, mobbingu itp. Gdy dana osoba eksponowana jest przewlekle na stresową sytuację, początkowo nie odczuwa istotnych objawów ze sfery psychiki. Doświadczanie stresu prowadzi jednak do nieodwracalnej aktywacji niektórych obwodów mózgu, utrzymującej się nawet po ustąpieniu większości czynników stresowych. Proces ten wpływa na zmniejszoną zdolność adaptacji do każdego kolejnego czynnika stresowego. W przypadku  przedłużania się sytuacji stresowej, prowadzi to do rozwoju objawów zaburzeń psychicznych.

OBJAWY PRZEWLEKŁEJ REAKCJI NA STRES przybierają najczęściej obraz zespołu depresyjnego lub lękowo-depresyjnego. Według kklasyfikacji ICD-10, jeśli objawy depresyjne lub lękowo-depresyjne utrzymują się przez kilka miesięcy do dwóch lat, wtedy u danej osoby rozpoznaje się przedłużoną reakcję adaptacyjną. Z obserwacji klinicznych wynika natomiast, że w przypadku gdy stan nieprawidłowej adaptacji do przewlekłego stresu przedłuża się, to prowadzi to zwykle do rozwoju zaburzeń depresyjnych lub do trwałej zmiany osobowości.

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ REAKCJI NA STRES jest bardzo podobne jak terapia depresji o niewielkim/umiarkowanym nasileniu. Polega na psychoterapii krótko- lub długoterminowej oraz stosowaniu leków o profilu przeciwlękowo-przeciwdepresyjnym.

  1. ZABURZENIE STRESOWE POURAZOWE (Post-traumatic stress disorder PTSD)

Zaburzenie stresowe pourazowe to odmiana reakcji na wyjątkowo zagrażające lub katastrofalne wydarzenie o charakterze klęski żywiołowej, katastrofy, wypadku z utratą zdrowia. Może dotyczyć także uczestnictwa jako świadek w zagrażających życiu wydarzeniach dotyczących zagrożenia integralności cielesnej, wolności seksualnej, traumatycznego porodu czy innych zdarzeń zinterpretowanych przez daną osobę, jako „zdarzenia o dramatycznym czy katastroficznym wydźwięku”. Objawy PTSD obejmują obsesyjnie nawracające myśli dotyczące przebytego urazu psychicznego. Takie raminiscencje mogą pojawiać się zarówno w obsesyjnych wspomnieniach na jawie jak i podczas snu. Oprócz obsesyjnych myśli o traumatycznym wydarzeniu, objawy PTSD obejmują także objawy odrętwienia lub „otępienia” uczuciowego.  Objawy PTSD nie rozwijają się bezpośrednio po stresującym wydarzeniu, ale najczęściej pojawiają się w okresie od kilku tygodni do 6 miesięcy od zdarzenia.

Zaburzenie stresowe pourazowe nie stanowi prostej konsekwencji przebytego urazu, a rozwija się jedynie u osób podanych na zaburzenia lękowe lub afektywne. Badania wskazują, że jedynie u 7-25% osób, które doznały różnego rodzaju katastrof rozwijają się objawy PTSD.

W ujęciu neurobiologicznym,  PTSD rozwija się jedynie w przypadku, gdy w mózgu danej osoby zaczyna zawodzić mechanizm wygaszania i usuwania niefunkcjonalnych odpowiedzi lękowych.

W leczeniu PTSD wykorzystuje się techniki desensytyzacji, terapię poznawczo-behawioralną, terapię psychodynamiczną  oraz podobnie jak w innych zaburzeniach lękowych – leki z grupy SSRI.

Odpowiedź lękowa może zostać znacznie zminimalizowana poprzez techniki desensytyzacji, polegające na wielokrotnym prezentowaniu (lub omawianiu okoliczności) bodźca lękorodnego, w neutralnym kontekście. Podczas desensytyzacji lęku, uwarunkowanie na konkretne bodźce lękorodne „nie jest zapominane”, ale raczej zachodzi „nowy proces uczenia”, polegający na powstaniu nowych, dodatkowych połączeń synaptycznych w obrębie „ośrodka lęku” czyli ciała migdałowatego. W ujęciu neurobiologicznym S. Stahla, wygaszanie lęku często bywa labilne i miewa tendencję do zanikania z czasem. Zaś zaprezentowanie starego bodźca lękowego w nowym kontekście, może niestety niweczyć efekty desensytyzacji bodźców lękorodnych.

Niektóre badania farmakologiczne wykazały, że podawanie leków z grupy beta- blokerów  (a zwłaszcza propranololu) osobom, które ucierpiały w wyniku dramatycznych wydarzeń lub katastrof w ciągu pierwszych kilku tygodni po zdarzeniu, może zapobiegać rozwojowi PTSD.

Copyright: dr n. med. Justyna Holka Pokorska  2015

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *